= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

อุดมการณ์ทหาร

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

 

tk17

 

การสร้างให้ทหารมี อุดมการณ์ จิตวิญญาณ และความเชื่อ จะสามารถช่วยลดปัญหาเรื่องของทหารนอกแถว นอกจากนี้ยังเป็นหลักประกันให้กับอำนาจอธิปไตย และบูรณภาพเหนือแผ่นดินไทย เพราะ ณ วันใดก็ตามที่มีภาวะวิกฤติ ไม่ว่าสถานการณ์จะเลวร้ายเพียงใด เรายังสามารถที่จะมั่นใจว่าเรามีทหารที่พร้อมที่จะนำชีวิตเข้าแลกโดยไม่ลังเล เพื่อธำรงไว้ซึ่งอธิปไตยของชาติ เพราะทหารเหล่านั้นไม่ได้มองแค่ผลประโยชน์ที่ตนเองจะได้รับ แต่ยังต้องคำนึงถึงหน้าที่และความรับผิดชอบในการที่จะเป็นทหาร

ดังนั้นการที่จะสร้างเหล่าทหารทั้งหลายมี อุดมการณ์ จิตวิญญาณ และความเชื่อ ตลอดเวลาตั้งแต่เริ่มจนไม่ได้เป็นทหาร (ออกจากการเป็นทหาร) จึงเป็นเรื่องที่จะไม่ง่ายนัก เพราะโดยธรรมชาติการที่คนจะยอมอยู่กับความยากลำบาก หรือพร้อมที่จะไปเผชิญกับความยากลำบากได้ตลอดเวลารวมถึงการมีรายได้น้อย เป็นความรู้สึกที่สร้างได้ไม่ง่าย แต่ไม่ได้หมายความว่าเป็นไปได้ สำหรับกระบวนการในการที่จะสร้างให้ทหารมี อุดมการณ์ จิตวิญญาณ และความเชื่อ ในกิจการทหารจะเรียกกันว่า การปลูกฝังอุดมการณ์ในการเป็นทหารอาชีพ

กระบวนการปลูกฝังอุดมการณ์การเป็นทหารอาชีพนั้นในกองทัพหลายประเทศทั่วโลกที่นำแนวความคิดทางการทหารแบบตะวันตก มาใช้มักจะกระทำเหมือน ๆ กัน แต่รายละเอียดจะแตกต่างกันตรงการแนวทางและความต่อเนื่อง ซึ่งตรงนี้จะแล้วแต่ประเทศว่ามีค่านิยมและวัฒนธรรมองค์กรเป็นอย่างไร ถ้ากองทัพประเทศใดที่ให้ความสำคัญกับความจำเป็นในการที่จะต้องสร้างกำลังพลให้เป็นทหารอาชีพแล้ว คงจะมีการดำเนินการอย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ดี ประเทศที่กำลังพัฒนาหลายประเทศ รวมทั้งประเทศไทยนั้น มองไปที่ความเป็นทหารอาชีพยังไม่เด่นชัด ทั้งนี้อาจจะเป็นเพราะกระแสการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ โดยเฉพาะการยุติของสงครามเย็นที่เป็นไปพร้อมกับการล่มสลายของสหภาพโซเวียต ที่ทำให้ทำให้การดำเนินยุทธศาสตร์ป้องปราม (Deterrence Strategy) ซึ่งเป็นยุทธศาสตร์การทูตในเชิงคุกคามที่จะกระทำต่อฝ่ายตรงข้ามก่อนที่จะดำเนินการใด ๆ ตามความสัมพันธ์ระหว่างประเทศในลักษณะ สองค่ายแบบหละหลวม (Loose-Bipolar) ถูกปรับเปลี่ยนไปเป็นการดำเนินสงครามอสมมาตร (Asymmetric Warfare) ตามความพยายามของสหรัฐอเมริกาที่จะมุ่งไปสู่ความเป็นมหาอำนาจชาติเดียว (Unipolar) ทำให้กองทัพอยู่ภาวะที่ชะงักงันก่อนที่จะทำการปรับเปลี่ยนตัวเอง ผู้นำกองทัพของประเทศที่กำลังพัฒนาเหล่านี้กำลังใช้แนวความคิดเก่า มาใช้กับปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นใหม่

สำหรับประเทศไทยของเรานั้น เราคงต้องยอมรับกันตามจริงว่า การปลูกฝังอุดมการณ์ในการเป็นทหารอาชีพนั้น ไม่มีความต่อเนื่อง เพราะหลายคนมีความเชื่อว่า การเข้าศึกษาในโรงเรียนทหาร อย่าง โรงเรียนนายร้อยของแต่ละเหล่าทัพ โรงเรียนนายสิบ โรงเรียนจ่าทหารเรือ และโรงเรียนจ่าอากาศ นั้นมีความเพียงพอในการปลูกฝังความเป็นทหารอาชีพ และสามารถรับราชการโดยไม่ต้องปลูกฝังอุดมการณ์ในการเป็นทหารอาชีพ หลังจากที่จบรับราชการไปแล้ว เรื่องเหล่านี้ถ้าจะว่ากันไปแล้วไม่ใช่เรื่องที่ต้องพูดถึงกันอีก

ซึ่งถ้าจะเปรียบเทียบกับกองทัพเรา ผมคิดว่าคงต้องขอยกตัวอย่าง เรื่องของมวยไทยที่สามารถใช้เป็นตัวอย่างได้ดี ปัจจุบันคนไทยโดยเฉพาะผู้ชายไทยนั้นมักจะคิดว่าเรามีความสามารถในเรื่องของมวยไทยติดตัวมาแต่เกิด คือสามารถออกหมัด ใช้ศอก ตีเข่า เตะ ได้และคิดว่าหลายท่านน่าจะเคยได้ยินคำกล่าวในสมัยก่อนที่ว่า “ฝรั่งเตะไม่เป็น” และโดยที่เราหลายคนก็เชื่อเช่นนั้น ทำให้บางคนพูดว่า

 

ฝรั่งตาน้ำข้าวน่ะ ไม่กลัวหรอก จะเตะให้ร่วง

           แต่ถ้ามาพิจารณากันอย่าเหมาะสมแล้ว เราจะพบว่ามีชาวต่างชาติหลายคนที่มีความชื่นชม คลั่งไคล้ในมวยไทย ทำให้ชาวต่างประเทศบางคนเข้าฝึกฝนและแข่งขันจนสามารถได้รางวัลระดับนานาชาติ แต่คนไทยในปัจจุบันคนไทยหลายคนไม่สามารถเตะ ต่อย ศอก ฯ ได้และยังเชื่อว่าตนเองสามารถทำในสิ่งเหล่านั้นได้ดี แถมหลาย ๆ คนยังให้ความสนใจในศิลปการป้องกันตัวของต่างชาติมากกว่ามวยไทยของเรา เพราะฉะนั้นผมคิดว่าเรา ๆ ท่านที่มีอาชีพเป็นทหารรวมถึงท่านที่ไม่ได้เป็นทหาร คงต้องช่วยกันคิดและหาแนวทางที่จะทำให้ทหารมี อุดมการณ์ จิตวิญญาณ และความเชื่อ ด้วยการปลูกฝังอุดมการณ์ในการเป็นทหารอาชีพ

ส่วนการที่จะทำให้ทหารมี อุดมการณ์ จิตวิญญาณ และความเชื่อ ได้นั้นคงจะต้องเริ่มจากการปลูกฝังอุดมการณ์ในความเป็นทหารอาชีพ ซึ่งผมคงจะต้องขยายความต่อไปว่า แล้ว อุดมการณ์ จิตวิญญาณ และความเชื่อ นั้นจะเกิดขึ้นได้อย่างไรมีกระบวนการในการดำเนินการอย่างไร เราคงต้องเริ่มต้นที่คำจำกัดความ โดยเริ่มจากคำว่า ทหาร หมายถึง ผู้มีหน้าที่ในเรื่องรบ หรือ นักรบ ส่วนคำว่า อาชีพ พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542ได้ให้ความหมายไว้ว่า การเลี้ยงชีวิต การทำมาหากิน หรือ งานที่ทำเป็นประจำเพื่อเลี้ยงชีพ เมื่อนำมารวมกันแล้วคำว่า ทหารอาชีพ หมายถึง ผู้มีหน้าที่ในเรื่องรบเพื่อการเลี้ยงชีพ สำหรับคำว่า อุดมการณ์ ในพจนานุกรมฯ ได้ให้ความหมายว่า อุดมคติอันสูงส่งที่จูงใจมนุษย์ให้พยายามบรรลุถึง โดยคำว่า อุดมคติ หมายถึง ความดีความงามและความจริงทางใดทางหนึ่งที่มนุษย์ถือว่าเป็นเป้าหมายแห่งชีวิตตน ดังนั้น คำว่า อุดมการณ์ของความเป็นทหารอาชีพ หมายถึง อุดมคติอันสูงส่งที่จูงใจให้ผู้มีหน้าที่ในเรื่องรบเพื่อการเลี้ยงชีพพยายามบรรลุถึง

สำหรับคำว่า จิตวิญญาณ พจนานุกรม ฯ ได้ให้ความหมายโดยปริยายว่า จิตใจ เช่น มีวิญญาณนักสู้ มีวิญญาณศิลปิน ดังนั้น จิตวิญญาณ สามารถกล่าวโดยรวมได้ว่า มีจิตใจเป็นนักสู้ และเมื่อรวมกับคำว่า จิตวิญญาณในการเป็นทหารอาชีพ สามารถกล่าวได้ว่า จิตใจอันเป็นนักสู้ของผู้มีหน้าที่ในเรื่องรบเพื่อการเลี้ยงชีพ ส่วนคำว่า ความเชื่อ พจนานุกรม ฯ หมายถึง เห็นตามด้วย มั่นใจ หรือ ไว้ใจ ดังนั้นคำว่า ความเชื่อในการเป็นทหารอาชีพ หมายถึง ความมั่นใจของผู้มีหน้าที่ในเรื่องรบเพื่อการเลี้ยงชีพ

 

ตารางที่ ๑ คำอธิบายศัพท์

ลำดับ คำศัพท์ คำอธิบาย
1 อุดมการณ์ของความเป็นทหารอาชีพ อุดมคติอันสูงส่งที่จูงใจให้ผู้มีหน้าที่ในเรื่องรบเพื่อการเลี้ยงชีพพยายามบรรลุถึง
2 จิตวิญญาณในการเป็นทหารอาชีพ จิตใจอันเป็นนักสู้ของผู้มีหน้าที่ในเรื่องรบเพื่อการเลี้ยงชีพ
3 ความเชื่อในการเป็นทหารอาชีพ ความมั่นใจของผู้มีหน้าที่ในเรื่องรบเพื่อการเลี้ยงชีพ

 

           ถ้าจะกล่าวโดยรวมแล้ว คำว่า อุดมการณ์ จิตวิญญาน และความเชื่อ ในมุมมองของทหารอาชีพแล้ว จะเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับ อุดมคติ จิตใจ และ มั่นใจในการเป็นทหาร ซึ่งเรื่องเหล่านี้ถือได้ว่าเป็นสิ่งที่สำคัญยิ่งต่อการเป็นทหารอาชีพ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบันที่สภาวะแวดล้อมมีการเปลี่ยนแปลงจนทำให้ความขัดแย้งต่าง ๆ ที่นำไปสู่การใช้อาวุธเข้าทำการรบกันนั้นมีในระดับที่น้อยมาก และไม่ได้เกิดขึ้นทุกแห่งหน ทหารในหลายประเทศจึงห่างเหินจากความยากลำบาก ความเสี่ยงต่อความเป็นความตาย มีความเป็นอยู่ที่สุขสบาย ประกอบกับการเบ่งบานของประชาธิปไตย การแพร่กระจายของทุนนิยม ที่นำไปสู่ความเป็นวัตถุนิยม ทำให้คนที่มีอาชีพทหารนำอาชีพของตนไปเปรียบเทียบกับอาชีพอื่น ๆ และผลที่ตามมาคือความอยากมีความเป็นอยู่ที่สุขสบาย ร่ำรวย เหมือนกับคนที่ประกอบอาชีพอื่น ๆ และในที่สุดที่ทหารหลายคนที่มีโอกาส มีจังหวะ มีแนวทาง ก็เริ่มหันหลังให้กับวิชาชีพของตน ละเลยจรรยาบรรณ ละเลยแบบธรรมเนียมกฏระเบียบที่ต้องปฏิบัติ ไปสู่ความเป็นอยู่ที่สุขสบาย การบริโภคนิยม หรือความเป็นวัตถุนิยม

           ความจริงแล้วการหันหลังให้กับวิชาชีพของตนออกไปประกอบวิชาชีพอื่นนั้นไม่ได้เป็นสิ่งที่เลวร้ายอันใดเลย แต่สิ่งที่นำมาซึ่งความย่ำแย่หรือวุ่นวายคือ การที่ทหารหลายนายคงสภาพของการมีอาชีพเป็นทหารและเปิดรับความสะดวกสบาย การบริโภคนิยม และวัตถุนิยม เข้ามาจนละเลยหรือไม่อยากที่จะปฏิบัติหน้าที่ของตน

           การจะสร้างให้ทหารมี อุดมการณ์ จิตวิญญาณ และความเชื่อ ของการเป็นทหารอาชีพ ได้นั้นจะว่าเป็นเรื่องง่ายก็คือง่าย จะว่ายากก็ยาก สิ่งที่ผมกล่าวมาในลักษณะนี้เพราะว่า ถ้าเราสังเกตดี ๆ แล้วหลักสูตรการฝึกทหารใหม่ของกองทัพไทยนั้นจะทำการฝึกกันที่ 10 สัปดาห์ หลังจากนั้นทหารใหม่จะถูกส่งไปทำการฝึกเฉพาะหน้าที่ตามเหล่าหรือตำแหน่งของของตน เมื่อฝึกจบแล้วทหารใหม่เหล่านั้นจะสามารถออกทำการรบได้เคียงบ่าเคียงไหล่กับทหารคนอื่น ๆ ในหน่วยเดียวกัน ซึ่งถ้านับเวลาทั้งสิ้นในการฝึกทหารใหม่จากที่เป็นพลเรือนไม่รู้อะไรเลยจนกลายเป็นทหารมีความพร้อมสำหรับเข้าทำการรบจะใช้ระยะเวลาไม่เกิน 4 – 5 เดือน เท่านั้นเอง และสิ่งที่น่าทึ่งคือ ทหารใหม่ที่ผ่านการฝึกมาแล้วโดยส่วนใหญ่นั้นมีความเสียสละกล้าหาญ สามารถที่จะเดินไปตายแทนคนอื่น ๆ ที่อยู่แนวหลังได้ สิ่งเหล่านี้ผมถือได้ว่าเป็นจุดแข็งของกองทัพไทยที่หลายคนอาจจะนึกไม่ถึง

           คำถามที่ตามมาคือ 4 – 5 เดือน นั้นหลักสูตรทหารใหม่มีอะไร ผู้ที่ผ่านมาจะทราบดีว่าไม่มีอะไรมากไปกว่าฝึก กิน แล้วนอน โดยกิจกรรมต่าง ๆ ที่กระทำกันนั้นจะเริ่มตั้งแต่เช้าจนนอนหลังจากที่ตะวันตกดินไป 3-4 ชั่วโมง สิ่งที่ผู้ที่จะเป็นทหารทุกคนจะต้องเคยทำคือ การปฏิญาณตน และการรวมแถววิ่งร้องเพลง โดยทั้งสองสิ่งนี้ถือได้ว่าเป็นการปลูกฝังอุดมการณ์ในการเป็นทหารอาชีพให้มีความยึดมั่นในอุดมการณ์ จิตวิญญาณ และความเชื่อ ของการเป็นทหารอาชีพ
อย่างไรก็ดีความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของหน่วยงานต่าง ๆ ของกองทัพ กลับมีมุมมองที่ไม่ไปในทิศทางเดียวกัน การปฏิญาณตนของคนที่เป็นทหารจึงมีความแตกต่างกันตามแต่ละหน่วยงานจะกำหนดไว้ เช่น

 

“ชาติ เกียรติ วินัย กล้าหาญ”

“ตายเสียดีกว่า ที่จะละทิ้งหน้าที่”

“ตายในสนามรบคือเกียรติของทหาร”

 

เมื่อ 6 มิ.ย.2458 มีการแก้ระเบียบสวดมนต์ไหว้พระสำหรับทหาร ให้มีบทปลุกใจคือ


“ชาติของเราเป็นไทยอยู่ได้จนถึงตัวเราคนหนึ่งนี้ เพราะบรรพบุรุษของเราเอาเลือด เอาเนื้อ เอาชีวิตและความลำบากยากเข็ญเข้าแลกไว้ เราต้องบำรุงชาติ เราต้องรักษาชาติ เราต้องสละชีพเพื่อชาติ”


นักเรียนนายร้อย จปร. จะใช้คำปฏิญาณตอนออกนอกโรงเรียนว่า

 

“ข้าพระพุทธเจ้าจะรักษามรดกของพระองค์ท่านไว้ด้วยเลือด (ปัจจุบันใช้ว่าด้วยชีวิต)”

          

นอกจากนี้ยังมีบทกลอนบทกวีที่ใช้ในการปลูกฝังอุดมการณ์ในการเป็นทหารอาชีพอีกจำนวนมากสำหรับนักเรียนทหาร เช่น

 

“เพียงหวังจะเฟื่องฟุ้ง ฤาจะมุ่งมาศึกษา เพียงเพื่อปริญญา เอาตัวรอดกระนั้นฤา
แท้จริงเจ้าควรคิด จงตั้งจิตและยึดถือ รับใช้ชาติไทยคือ ปลายทางเราที่เล่าเรียน”

-----------------
“พ่อแม่หวังพึ่งพาเจ้า ครูเล่าหวังเจ้าสร้างชื่อ ชาติหวังกำลังฝีมือ เจ้าคือความหวังทั้งมวล”
-----------------

           นอกเหนือจากโคลงกลอนแล้ว ยังมีบทเพลงที่ใช้ในการปลูกฝังอุดมการณ์ โดยมากแล้วจะใช้ตอนวิ่งเป็นส่วนรวมเช่น เพลงมาร์ชกองทัพบก เพลงแด่ทหารหาญในสมรภูมิ เพลงมาร์ชสามัคคีสี่เหล่า เพลงอยุธยาเมืองเก่า เพลงศึกบางระจัน ฯลฯ จากตัวอย่างที่กล่าวมาจะเห็นได้ว่าทหารจะมีกระบวนการในการปลูกฝังอุดมการณ์ในการเป็นทหารอาชีพตลอดเวลา โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้าทหารได้อยู่รวมกันในลักษณะเป็นหน่วยก็จะมีกระบวนการ กิจกรรม ในการปลูกฝังอุดมการณ์ได้ง่าย เพราะข้อความสั้น ๆ หรือ บทกลอน หรือ เพลงก็ตามล้วนแต่เป็นการตอกย้ำถึง บทบาทและหน้าที่ของการเป็นทหาร เป็นเหมือนการสะกดจิตตนเองให้เป็นไปตามเนื้อความนั้น ๆ และเมื่อยามที่ทหารใดได้ยินข้อความสั้น ๆ หรือ บทกลอน หรือ เพลง นั้นจะมีความฮึกเฮิม มีแรงใจอดทนที่จะฟันฟ่าอุปสรรค์ความยากลำบากที่กำลังเผชิญต่อไป

           ดังนั้นถ้าเราต้องการให้กองทัพมีความเป็นทหารอาชีพแล้ว สิ่งที่ต้องพึงกระทำคือ การทำให้ทหารมี อุดมการณ์ จิตวิญญาณ และความเชื่อ ของการเป็นทหารอาชีพ อยู่ตลอดเวลา ซึ่งสิ่งที่ง่ายที่สุดที่จะทำได้คือ จัดให้มีการปฏิญาณตนอย่างสม่ำเสมอ รวมไปถึงการออกกำลังเป็นส่วนรวม สร้างกิจกรรมที่ต้องปฏิบัติเป็นส่วนรวมเพื่อให้มีความรู้สึกในความเป็นหน่วย นอกจากนี้ยังสามารถใช้ประวัติศาสตร์ทหารเป็นเครื่องมือ โดยการสอดแทรกข้อความที่มีความหมายเข้าไปในจิตใจของทหาร ให้มีความยึดมั่นในอุดมการณ์ในการเป็นทหารอาชีพ ถ้าผู้ที่มีหน้าที่ที่เกี่ยวข้องให้ความสำคัญกับการปลูกฝังอุดมการณ์ จิตวิญญาณ และความเชื่อ ของการเป็นทหารอาชีพ อยู่ตลอดเวลาแล้ว ผมมีความเชื่อว่า ประเทศไทยจะมีกองทัพที่ประชาชนสามารถมั่นใจและเชื่อใจได้ว่าเรามีกองทัพมืออาชีพไม่แพ้ชาติอื่นที่เจริญแล้ว ……

 

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =